1. Δημιουργία “φιλικού” νομικού περιβάλλοντος για τις άδειες copyleft, CC κτλ και τα open standards, προώθησή τους στο δημόσιο, στην εκπαίδευση, στην κοινωνία.

2. Δημιουργία ενός ασφαλούς νομικού πλαισίου για τα δικαιώματα των χρηστών πάνω στα έργα της πνευματικής ιδιοκτησίας (πχ. για quoting, σάτιρα, βιβλιοθήκες, επιστημονική έρευνα κτλ), τα οποία σήμερα αναγνωρίζονται μόνο ως εξαιρέσεις από την προστασία, είναι ασαφή και ερμηνεύονται εξαιρετικά στενά. Αναγνώριση νέων όπως πχ ένα δικαίωμα στο μιξάρισμα, που ακολουθείται πλέον πάγια από καλλιτεχνικές κουλτούρες, όπως η χιπ χοπ.

3. Ανάσχεση και αντιστροφή του ρεύματος επίτασης της προστασίας με βάση επιστημονικά αντικειμενικά κριτήρια, με τα οποία αποδεικνύεται κάθε φορά η “ωφέλεια” των μέτρων προστασίας για το κοινωνικό σύνολο(πχ. μείωση του χρόνου προστασίας, περιορισμών των δικαιωμάτων του δημιουργού, διευθέτηση του καθεστώτος των ορφανών έργων κτλ).

4. Νομοθετική πρόβλεψη για την υπερίσχυση του δικαίου του ανταγωνισμού (πχ κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης μέσω διανοητικής ιδιοκτησίας) καθώς και του δημόσιου συμφέροντος ή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων (πχ aids/φάρμακα – δικαίωμα στη ζωή) σε βάρος της πνευματικής ιδιοκτησίας, υπό σαφή και εμπεριστατωμένα κριτήρια. Σήμερα ισχύει το ακριβώς αντίθετο, ενώ στις περιπτώσεις που υπάρχουν νομοθετικές ρυθμίσεις για την υπερίσχυση των πρώτων, είναι τόσο περίπλοκες και δύσχρηστες που δεν εφαρμόζονται ποτέ στην πράξη.

5. Μεταρρύθμιση του δικαίου πνευματικής ιδιοκτησίας ώστε πράγματι να υπηρετεί τους πραγματικούς δημιουργούς και όχι τα αφεντικά τους.

Τα παραπάνω μπορούν να εφαρμοστούν όχι σήμερα αλλά χθες και υπάρχουν εμπεριστατωμένες προτάσεις για το καθένα τους. Ωστόσο η σημερινή τάση ενίσχυσης του παρόντος καθεστώτος συνεχίζεται απερίσπαστα υπό το βάρος των σημφερόντων αυτών που “κατέχουν” νομικό τον πολιτισμό μας και ιδιοποιούνται το μέλλον του.

2. Ναι, οι σχετικές εταιρείες θα μπορούσαν να λειτουργήσουν πιο έξυπνα, μέσα στο υπάρχον πλαίσιο, ώστε και να αυξήσουν τα έσοδά τους και να έχουν πιο ευχαριστημένους πελάτες. Αυτό που πρέπει να γίνει είναι να διαπιστωθεί το όριο αυτού που προτίθενται οι δυνητικά πελάτες να πληρώσουν ώστε να μην είναι παράνομοι. Αυτή την στιγμή θεωρεί ότι όλοι όσοι κατεβάζουν τζάμπα μια ταινία είναι δυνητικοί πελάτες που θα επανέλθουν στους δικούς της όρους μέσω της καταστολής. Αυτό που θα έκανε τις εταιρείες να αλλάξουν δεν είναι να δείχνουν όλοι την πρόθεσή τους να απολαύσουν το προϊόν πάση θυσία, έστω και αν χρειάζεται να παρανομήσουν, αλλά το να αγνοούν οι θεατές τα προϊόντα που δεν έρχονται με αποδεκτούς όρους (χρόνος, μορφή, ποιότητα κλπ.).

Τελικά, όπως είπα δεν μπορεί να αναλύουμε το ζήτημα μόνο από την οπτική γωνία του θεατή/καταναλωτή, και ιδίως αυτού που δεν θέλει να πληρώσει οποιαδήποτε τιμή για το προϊόν. Πλέον οι ταινίες έρχονται χωρίς μεγάλη χρονική καθυστέρηση στην Ελλάδα, και ακόμη και οι τηλεοπτικές σειρές υπάρχουν στα video club, νόμιμα, πολύ πριν προβληθούν στην τηλεόραση, αλλά αντί της ποιότητας DVD πολλοί προτιμούν χιλιοσυμπιεσμένα AVI, κάνω λάθος; Δεν νομίζω ότι η απαιτούμενη μετάβαση από το σπίτι στο video club είναι ο κύριος παράγοντας που οδηγεί στην παρανομία ή αποδοχή κατώτερης ποιότητας. Έπειτα, μπορεί άνετα να αμφισβητηθεί το ότι όσοι χρησιμοποιούσαν τους ελληνικούς υπότιτλους το έκαναν για να δουν ταινίες που αγόρασαν νόμιμα από το iTunes, σωστά; Εάν μιλούσαμε για τέτοια περίπτωση θα μιλούσαμε για διαφορετικό θέμα υπό διαφορετικούς όρους. Η αναφορά στα mp3 είναι ουσιαστική, το γεγονός ότι πλέον υπάρχει η δυνατότητα να αγοράσει κάποιος ελληνικά mp3 νόμιμα online κάνει το παλιό επιχείρημα της μη διάθεσης online και σε αποδεκτή μορφή, παρωχυμένο. Οι περισσότεροι εξακολουθούν να μην αγοράζουν τα mp3 που μπορούν να βρουν τζάμπα. Συνεπώς ακόμη και αν αύριο υπήρχε ένα online κατάστημα με άμεσο download νέων σειρών και ταινιών με καλή ποιότητα και ελληνικούς υπότιτλους σε μια σχετικά καλή τιμή (2 ευρώ καλά δεν είναι;), οι περισσότεροι που τα κατεβάζουν σήμερα τζάμπα, και πάλι τζάμπα θα ψάχνουν για να τα κατεβάσουν.

Με απασχολούν δύο πράγματα:
1. Αν το νομικό πλαίσιο που υπάρχει σήμερα για το θέμα εξυπηρετεί το συμφέρον της κοινωνίας με τον καλύτερο τρόπο. Πιστεύω όχι.
2. Αν οι σχετικές εταιρείες θα μπορούσαν να λειτουργήσουν πιο έξυπνα, μέσα στο υπάρχον πλαίσιο, ώστε και να αυξήσουν τα έσοδά τους και να έχουν πιο ευχαριστημένους πελάτες.

Δεν ξέρω από πότε παρακολουθείς το θέμα των mp3. Όταν παρουσιάστηκε το iTunes, κανένας δεν κατάλαβε γιατί κάποιος θα πλήρωνε για να αγοράσει κάτι που είναι τζάμπα (αλλά παράνομα). Και όμως, οι πωλήσεις μέσω iTunes είναι εντυπωσιακές.

Δες και αυτό: Disney has sold 1.3 million movies in its first three months on iTunes… (2007). Και ας σημειωθεί ότι το iTunes Store, με το DRM που έχει από τις χειρότερες πλατφόρμες, αλλά αυτό είναι μία άλλη συζήτηση.

Αν είχα κάποια σχετική θέση σε μία δισκογραφική ή σε μία εταιρεία διανομής, θα τους έλεγα ότι αντί να κοιτάνε πόσοι δεν πληρώνουν για τα προϊόντα τους, να κοιτάνε πώς θα αυξήσουν τις πωλήσεις τους.

Και, ενώ νομίζουν ότι είναι το ίδιο πράγμα, θα τους έδειχνα ότι είναι δύο τελείως διαφορετικά πράγματα. Πολύ απλό παράδειγμα: αν δεν μπορώ να κατεβάσω τα επόμενα επεισόδια του Lost, απλά δεν θα το δώ αφού πιθανότατα θα παίζεται όταν 1) θα είναι old news και 2) όταν δεν θα μπορώ να το δώ.

Το ότι δεν μας το δίνουν την ώρα που το θέλουμε είναι άσχετο. Μήπως μπορείς να υποχρεώσεις κάποιον τραγουδιστή να σου τραγουδήσει κατά παραγγελία την ώρα που θέλεις; Το ότι δεν μας το δίνουν σε χρόνο ή με μορφή που θέλουμε είναι επίσης άσχετο. Δεν μπορείς να υποχρεώσεις το κύριο με το μήλο να σου δώσει ένα κομμάτι, ούτε είναι ηθικό ή νόμιμο να το κλέψεις αν δεν θέλει να σου το δώσει την στιγμή που το θέλεις εσύ.

Ας μην γελιόμαστε, η όλη διακίνηση υποτίτλων, ταινιών κλπ. δεν έχει ως μόνη αιτία το ότι δεν υπάρχει η δυνατότητα αγοράς on-line. Το ίδιο επιχείρημα χρησιμοποιούνταν παλιότερα για τα mp3 με επιχειρήματα για την απόσπαση του έργου από τον υλικό φορέα, την διάθεση μέρους του άλμπουμ, υψηλή τιμή των CD κλπ. Σήμερα υπάρχει on-line αγορά mp3, αλλά πόσοι είναι οι Έλληνες που προτιμούν να τα αγοράσουν νόμιμα από το να τα κατεβάσουν τζάμπα και παράνομα; Όσοι θα αγοράζουν και τα νόμιμα ντοκιμαντέρ και τηλεοπτικές σειρές με ελληνικούς υπότιτλους.

Η εναλλακτικός πολιτισμός της κοινωνίας και των δικτύων, της ελεύθερης κουλτούρας, δεν βασίζεται στην παραβίαση ή την αμφισβήτηση των δικαιωμάτων και των όρων των παραδοσιακών δημιουργών και των κλασικών δικτύων διανομής, αλλά στην ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ και διακίνηση έργων υπό τους όρους ελεύθερων αδειών χρήσης.

Επίσης, έχω κατεβάσει σειρές που ενώ θα ήθελα να αγοράσω (εγγυημένη ποιότητα, γρήγορο download, κ.λ.) από κάποιο on-line store (π.χ. iTunes) δεν μου επιτρέπεται γιατί δεν είμαι στο “σωστό” region. Μπορεί να μην είναι ό,τι ποιοτικότερο, είναι όμως η κυρίαρχη κουλτούρα. Είναι αυτό για το οποίο θα συζητήσω με φίλους μου που ζουν στο εξωτερικό. Και με αποκλείουν από αυτή.

Πόσο θα πείραζαν τα μέλη της ΕΠΟΕ τα sites με ελληνικούς υπότιτλους αν είχαμε την δυνατότητα να αγοράσουμε τα video on-line; Όχι μόνο ΚΑΘΟΛΟΥ, αλλά θα ήταν ευτυχείς που κάποιος κάνει το προϊόν τους προσβάσιμο στο ελληνικό κοινό. Πιθανότατα θα αγόραζαν και διαφήμιση στα sites αυτά.

Οι φιλοσοφικές βάσεις της πνευματικής ιδιοκτησίας είναι σε μεγάλο βαθμό οι ίδιες με αυτές του θεσμού της ιδιοκτησίας σε υλικά πράγματα (όποιος παράγει κάτι με τον κόπο του, έχει δικαίωμα σε αυτό). Σε αξιακά/ηθικά συστήματα πέραν του καπιταλισμού αμφισβητείται και ο ίδιος ο θεσμός της ιδιοκτησίας. Αλλά και εντός του αξιακού/ηθικού συστήματος του καπιταλισμού οι φιλοσοφικές αυτές βάσεις της πνευματικής ιδιοκτησίας είναι τελείως έωλες για έναν απλό λόγο. Αν έχω ένα (δικό μου) μήλο και το μοιράσω σε 5 φίλους μου, δε θα έχω πλέον το μήλο. Αν αντίθετα έχω ένα πνευματικό έργο, μία δηλαδή άυλη ύπαρξη, το μοίρασμά του δε με αποστερεί από αυτό.

Πάμε όμως παρακάτω. Το βασικό πρακτικό στήριγμα του θεσμού της πνευματικής ιδιοκτησίας δεν είναι φιλοσοφικό/αξιακό/ηθικό (πως θα μπορούσε άλλωστε σε ένα παράλογο/ανήθικό σύστημα). Βασικό χαρακτηριστικό του καπιταλισμού είναι η φετιχοποίηση του χρήματος και η απόδοση των εννοιών του εμπορεύματος στο κάθετί. Σήμερα μπορεί να εμπορευματικοποιούνται οι ρύποι ή τα εκτάρια Αμαζόνιου δάσους, για να σωθούμε (βλ. ιδεοληψία “tragedy of the commons”), κάποτε όμως πριν κάποιο καιρό εμπορευματικοποιήθηκε σε μεγάλο βαθμό η κουλτούρα και από λαϊκή έγινε εμπόρευμα.

Το βασικό λοιπόν στήριγμα της πνευματικής ιδιοκτησίας (νοητό βέβαια μόνο εντός αυτού του συστήματος) είναι η δημιουργία κινήτρων για την παραγωγή γνώσης, πληροφορίας και κουλτούρας. Είναι η βασική ιδέα πίσω από το μότο “η πειρατεία σκοτώνει τη μουσική” (δλδ είμαστε η μουσική, μας πληγώνετε, σκοτώνετε τη μουσική). Είναι η βασική ιδέα ότι ο άνθρωπος δημιουργεί με μόνο κίνητρο το κέρδος και γι΄αυτό όσο μεγαλύτερο κίνητρο κέρδους δίνεται τόσο μεγαλύτερη παραγωγή και πολιτιστική άνθιση θα υπάρχει. Έτσι άλλωστε εξηγείται και η νομοθετική και κατασταλτική γιγάντωση του ελέγχου των άυλων αγαθών στη σύγχρονη εποχή.

Δε θα προχωρήσω σε αμφισβήτηση της αυταπόδεικτα λαθεμένης παραπάνω υπόθεσης. Θα προχωρήσω όμως σε μία διαφορετική απεικόνιση της πραγματικότητας. Μίας πραγματικότητας καθόλου ουτοπικής, άμεσα εφαρμόσιμης, αλλά μίας πραγματικότητας που απαιτεί να γκρεμίσουμε τις αδικίες του υπάρχοντος συστήματος, ανάδεικνύοντας τη συλλογική μας ταυτότητα, την ανάγκη μας να νιώθουμε και να επικοινωνούμε ως άνθρωποι ανάμεσα σε ανθρώπους.

Έχουμε αυτή τη στιγμή τα υλικά και τεχνολογικά μέσα να καταστήσουμε τη συλλογική μνήμη και γνώση, ολόκληρο τον πολιτισμό, της ανθρωπότητας προσβάσιμα σε όλους τους ανθρώπους με ίσους όρους. Οι νέες τεχνολογίες πληροφορικής και επικοινωνιών έχουν ήδη καταστήσει κοινοτυπία αυτό που λέω παραπάνω. Ας φανταστούμε τότε τις δυνατότητες που θα είχε κάτι τέτοιο για την απελευθέρωση της δημιουργικότητας των ανθρώπων. Ας φανταστούμε επίσης τις προοπτικές που θα είχε κάτι τέτοιο για τη δημοκρατία και τις κοινωνίες. Τι δεν έχουμε? το πολιτικό – οικονομικό σύστημα να πετύχουμε άμεσα κάτι τέτοιο. Έκφανση αυτού του συστήματος στο πεδίο του δικαίου είναι η πνευματική/βιομηχανική ιδιοκτησία. Ένας θεσμός που στην αυγή του 21 ου αιώνα λειτουργεί ανασχετικά (όπως και γενικότερα ο καπιταλισμός) στην ανθρώπινη εξέλιξη, ευτυχία και ευημερία.

Το παραπάνω δεν το λέω εγώ, ένας απλός αναρχικός, γνωστός – άγνωστος κτλ. Τα λένε λίγο πολύ όλοι οι διανοητές της ΚτΠ, όπως H. Varian (http://people.ischool.berkeley.edu/~hal/Papers/2006/univ-access-info.pdf), J. Benkler (http://en.wikipedia.org/wiki/The_Wealth_of_Networks), L. Lessig (Code v.2) κτλ.

Αυτό φίλε elawyer εκφράζει με άλλα λόγια ο Παναγιώτης και αυτό δεν είναι καθόλου ασαφές ή περιορίζεται στη σφαίρα των νομικών. Είναι απόλυτα σαφές, το βιώνουμε καθημερινά και πηγαίνει κατευθείαν στην καρδιά αυτού που ονομάζουμε δημοκρατία.